Μεταμορφώσεις - Από τον Οβίδιο στον Jung

Το σώμα που μεταμορφώνεται στον μύθο, την τέχνη και την ψυχοθεραπεία

«Τίποτε τη θωριά του σταθερή δεν την κρατεί, αεικίνητη η φύση δίνει στα πράγματα νέα μορφή από την προηγούμενη βγαλμένη.»

— Οβίδιος, Μεταμορφώσεις

Τι σημαίνει να αλλάζουμε; Τι συμβαίνει στο σώμα και στην ψυχή όταν περνάμε από μια σημαντική μετάβαση; Και πώς μπορεί ο μύθος να γίνει ένας καθρέφτης για τις δικές μας μεταμορφώσεις;

Με αυτά τα ερωτήματα ξεκίνησε το βιωματικό εργαστήριο «Μεταμορφώσεις του Οβιδίου – Το σώμα που μεταμορφώνεται στον μύθο, την τέχνη και την ψυχοθεραπεία».

Οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα έργα της δυτικής παράδοσης. Μέσα από έναν αδιάκοπο κύκλο μύθων, θεών και ανθρώπων, η μεταμόρφωση γίνεται το κοινό νήμα που συνδέει διαφορετικές ιστορίες. Σώματα αλλάζουν μορφή και γίνονται δέντρα, λουλούδια, ζώα, ποτάμια, άστρα και φυσικά φαινόμενα. Η αλλαγή μπορεί να έρθει ως τιμωρία, ως ανταμοιβή ή ως τρόπος διαφυγής από ένα μοιραίο τέλος.

Όμως η μεταμόρφωση στον Οβίδιο δεν αφορά μόνο την αλλαγή της εξωτερικής μορφής. Μπορεί να ιδωθεί ως ένα ισχυρό σύμβολο της εσωτερικής αλλαγής: της ενηλικίωσης, της αυτογνωσίας, των μεταβάσεων και της ψυχικής και πνευματικής εξέλιξης.

Από τον μύθο στο σώμα

Στο εργαστήριο προσεγγίσαμε τις Μεταμορφώσεις μέσα από τις αρχετυπικές μορφές και τα σύμβολά τους, αναζητώντας τη σύνδεσή τους με διαφορετικά φιλοσοφικά ρεύματα και ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις.

Ιδιαίτερη θέση είχε το σώμα. Το σώμα που αλλάζει μορφή στον οβιδιακό μύθο μπορεί να γίνει ένας τρόπος να σκεφτούμε τις δικές μας μεταβατικές εμπειρίες: τις στιγμές εκείνες όπου κάτι μέσα μας αλλάζει, ενώ η προηγούμενη μορφή μας δεν μας χωρά πια.

Η μεταμόρφωση γίνεται έτσι ένας χώρος ανάμεσα στο «πριν» και το «μετά» — μια μεταιχμιακή κατάσταση όπου παλιές μορφές μπορούν να αφήνονται πίσω και νέες δυνατότητες να αναδύονται.

Από τη θεωρία στη βιωματική εμπειρία

Το εργαστήριο δεν περιορίστηκε στη θεωρητική προσέγγιση του μύθου. Η διαδικασία μεταφέρθηκε στο βιωματικό επίπεδο, ακολουθώντας το μοντέλο Ε-Π-Ρ (Ενσωμάτωση- Προβολή-Ρόλος) (Jennings, 1999). Περιλάμβανε Θεωρητική Παρουσίαση (Ε. Σάπκα), εργαστήρι δημιουργικής γραφής (Ε. Ζέλκα), εικαστικό εργαστήριο (Β. Παπαζήκου) και εργαστήριο κίνησης, παιχνιδιού και δραματοποιήσης (Ε. Σάπκα).

Μέσα από την τέχνη και τη δράση, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να προσεγγίσουν τη μεταμόρφωση όχι μόνο ως μια ιδέα, αλλά ως μια εμπειρία. Να δημιουργήσουν, να κινηθούν, να παίξουν ρόλους και να εξερευνήσουν συμβολικά διαφορετικές πλευρές της αλλαγής.

Γιατί κάποιες φορές αυτό που δυσκολευόμαστε να πούμε με λόγια μπορεί να εκφραστεί μέσα από μια εικόνα, μια κίνηση, έναν ρόλο ή μια ιστορία.

Ο μύθος ως καθρέφτης της σύγχρονης εμπειρίας

Αυτό ήταν και το βασικό ζητούμενο του εργαστηρίου: να δημιουργηθεί μια γέφυρα ανάμεσα στον αρχαίο μύθο και τη σύγχρονη ψυχολογική εμπειρία.

Οι μεταμορφώσεις των μυθικών μορφών μπορούν να μας θυμίσουν ότι η αλλαγή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης ζωής. Από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση, από έναν αποχωρισμό σε μια νέα αρχή, από την απώλεια στη δημιουργία μιας νέας ταυτότητας, η ζωή μας αποτελείται από μικρές και μεγάλες μεταβάσεις.

Η τέχνη, το παιχνίδι και η δράση μπορούν να λειτουργήσουν ως χώροι μέσα στους οποίους αυτές οι αλλαγές αποκτούν μορφή και μπορούν να διερευνηθούν με έναν διαφορετικό τρόπο.

Ένα εργαστήριο για τη μεταμόρφωση

Οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου μάς υπενθυμίζουν ότι τίποτα δεν παραμένει απόλυτα ίδιο. Η φύση, το σώμα, οι σχέσεις και ο ίδιος ο άνθρωπος βρίσκονται διαρκώς σε κίνηση.

Ίσως, τελικά, η μεταμόρφωση να μην είναι μόνο το τέλος μιας παλιάς μορφής. Να είναι και η αρχή μιας νέας.

Το εργαστήριο πραγματοποιήθηκε δύο φορές στην Πάρο, στον φιλόξενο χώρο του Σπιτιού της Λογοτεχνίας στις Λεύκες και παρουσιάστηκε στο 3ο Συνέδριο Δραματοθεραπείας & Παιγνιοθεραπείας της ΠΕΕΔΠ 21-23 Νοεμβρίου 2025 στην Αθήνα.